Νέα, Πολιτική, Οικονομία, Διεθνή

Η νομική απόδειξη του γερμανικού εγκλήματος στη Μεγαλόνησο

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ “ΒΟΜΒΑ”, υπό τον τίτλο “Καταθέσεις στην Κύπρο και Ευρωπαϊκές Συνθήκες”, του Βολιώτη δικηγόρου Μιχάλη Μιτζικού*, όπως έφτασε στο e-Volos.gr:

1. Ο ρόλος του Eurogroup στην προσπάθεια «κουρέματος» των καταθέσεων στη Μεγαλόνησο

Τη 16η Μαρτίου 2013, το περιβόητο Εurogroup -το οποίο σημειωτέον δεν έχει ουδεμία νομική υπόσταση, καμία αρμοδιότητα, δεν είναι καν ευρωπαϊκός θεσμός παρά μία ανεπίσημη σύσκεψη των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, όπου ανταλλάσσονται απόψεις περί του κοινού νομίσματος (βλ. άρθρο 130 Συνθήκης Λειτουργίας Ευρωπαϊκής Ένωσης και Πρωτόκολλο Eurogroup)- εξέδωσε ανακοινωθέν, όπου μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο πολιτικής συμφωνίας «χαιρετίζει» τη δέσμευση των κυπριακών αρχών να επιβάλλουν μία άμεση εφάπαξ εισφορά σε όλες τις καταθέσεις στα τραπεζικά ιδρύματα της Κύπρου.

Το ανακοινωθέν του Eurogroup αναφέρει μάλιστα ότι ο τραπεζικός τομέας της Κύπρου πρέπει να μειωθεί στο μέσον ευρωπαϊκό όρο περί το 2018. (Σαφώς, το Εurogroup δεν αναφέρει στο ανακοινωθέν του με ποία δικαιοδοσία και αρμοδιότητα προσπαθεί να επιβάλλει τη συρρίκνωση του τραπεζικού τομέα ενός Κράτους Μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Σημειωτέον, βάσει των Ευρωπαϊκών Συνθηκών, το Eurogroup δεν έχει την παραμικρή αρμοδιότητα να λαμβάνει «αποφάσεις» γενικότερα, πόσω μάλλον αποφάσεις που μπορούν να έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα με νομικές συνέπειες για κάποιο Κράτος Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ανακοινωθέν αναφέρει ότι πρόκειται για μια πολιτική συμφωνία, αλλά δεν γίνεται σε κανένα σημείο μνεία αν αυτή η « πολιτική συμφωνία» έλαβε χώρα με συναίνεση (concensus) – η συναίνεση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη μίας συμφωνίας και δη με διεθνείς παράγοντες – ή με αυξημένη πλειοψηφία κατ’αναλογίαν των αποφάσεων στο Συμβούλιο των Υπουργών (ECOFIN).

Ο νεοεκλεχθείς πρόεδρος της Κύπρου -ο οποίος μάλιστα πριν την εκλογή του διαβεβαίωνε τον κυπριακό λαό ότι δεν θα ανεχόταν κανένα κούρεμα καταθέσεων- δήλωσε δημοσίως ότι βρέθηκε «προ ειλημμένων αποφάσεων και τετελεσμένων». Άρα δεν μπορεί να γίνεται λόγος για την ύπαρξη πραγματικής συναίνεσης στη συγκεκριμένη σύσκεψη του Eurogroup. Εν πάση περιπτώσει, αποτελεί πλέον κοινή παραδοχή ότι η παραπάνω πολιτική συμφωνία (sic) επεβλήθη στη Μεγαλόνησο με πρωτοστάτη μεγάλη βορειοευρωπαϊκή χώρα που ασκεί -δίχως να τηρεί πλέον οποιαδήποτε τυχών προσχήματα- de facto βέτο σε όποια απόφαση και συμφωνία που αφορά την Ευρωζώνη γενικότερα.

Υπό αυστηρό νομικό πρίσμα, αυτή η «πολιτική συμφωνία» δεν ενέχει υποχρεωτικό νομικό χαρακτήρα αλλά ούτε έννομες συνέπειες για την Κυπριακή Δημοκρατία, διότι δεν πρόκειται ούτε για κάποια απόφαση ενός αρμοδίου ευρωπαϊκού οργάνου ούτε βεβαίως για κάποια σύμβαση με έννομες συνέπειες, εν αντιθέσει με τα περιβόητα μνημόνια που κρίνονται και εφαρμόζονται βάσει του Διεθνούς Δικαίου (και όχι απαραίτητα με το Ευρωπαϊκό).

Επί του θέματος, υπό το νομικό κέλυφος εφ-άπαξ εισφοράς / φόρου, στην πραγματικότητα είθε να επιβληθεί στους καταθέτες της Κύπρου ένα «κούρεμα» (haircut) ύψους 6.75% μέχρι τις 100.000 ευρώ και 9.9% πάνω από το όριο αυτό. Πιο δόκιμος οικονομικός όπως επίσης και νομικός όρος, κρίνεται ο όρος «δήμευση» τραπεζικών καταθέσεων, διότι αποτελεί κοινή παραδοχή ότι οι τραπεζικές καταθέσεις αποτελούν περιουσιακό στοιχείο και όχι επενδυτικό προϊόν, όπως π.χ. τα ομόλογα.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η « απόφαση » του Eurogroup να επιβληθεί κούρεμα σε τραπεζικές καταθέσεις και κάτω των 100.000 ευρώ. ακυρώνει εν τη πράξει την Ευρωπαϊκή Οδηγία (2009/14/EK) εγγύησης καταθέσεων μέχρι 100.000 ευρώ και επέφερε ένα σημαντικό πλήγμα όχι μόνο στην προσπάθεια δημιουργίας Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ένωσης, αλλά και στην αξιοπιστία της ιδίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Απέναντι στη διεθνή αντίδραση για την επίθεση που εδέχθησαν καθολικώς και χωρίς διάκριση όλοι οι καταθέτες των τραπεζικών ιδρυμάτων της Μεγαλονήσου, τη 18η Ιουνίου 2013, ο νυν πρόεδρος του Εurogroup -ο οποίος βάση Συνθηκών και σχετικών αυτών Πρωτοκόλλων θεσμικά (πρέπει να) περιορίζεται σε ρόλο συντονιστή της άτυπης σύσκεψης συζητήσεων του Eurogroup- εξέδωσε ιδίω ονόματι ανακοινωθέν, όπου αναφερόμενος σε πρώτο πρόσωπο, τόνισε μεταξύ άλλων, ότι η εφαρμογή των μέτρων του προς υπογραφήν προγράμματος (δηλ. μνημονίου) αποτελεί «την καλύτερη εγγύηση για ένα με περισσότερο ευμάρεια μέλλον για την Κύπρο και τους πολίτες της».

Προχωρώντας σε μία ακόμη πιο πρωτόγνωρη τοποθέτηση, ανέφερε ότι «εν απουσία του μέτρου (της έκτακτης εισφοράς στις καταθέσεις), η Κύπρος θα αντιμετώπιζε σενάρια όπου οι καταθέτες θα
αφήνοντο σε πολύ χειρότερη θέση». Και χρησιμοποιώντας προστακτικό λόγο, ο πρόεδρος του Eurogroup αναφέρει ότι «οι κυπριακές Αρχές θα εισάγουν περισσότερο προοδευτικότητα στην έκτακτη εισφορά…», ενώ η μόνη και μοναδική αρμόδια -και κατά τις Ευρωπαϊκές Συνθήκες- Αρχή που μπορεί να επιβάλει φόρους στον κυπριακό λαό, το κυπριακό Κοινοβούλιο, δεν είχε καν συγκληθεί επί του θέματος.

Παράλληλα, έγινε ευρέως γνωστό ότι απεστάλη πάραυτα στην Κύπρο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που διεμήνυσε στην Κυπριακή Κυβέρνηση ότι η ΕΚΤ θα διακόψει τη ρευστότητα στις Κυπριακές Τράπεζες εάν δεν εφαρμοστεί πάραυτα το «κούρεμα» των καταθέσεων (βλ. Εφημερίδα Financial Times, 18.3.2013, σελ. 1). Προηγήθηκαν απειλές από τον εκπρόσωπο της ΕΚΤ προς τον πρόεδρο της Κύπρου, κατά τη διάρκεια της σύσκεψης στο Εurogroup, να διακοπεί η παροχή ρευστότητας σε κυπριακό τραπεζικό ίδρυμα μέσω διακοπής της ρευστότητος στη Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (βλ. Εφημερίδα Neue Zurcher Zeitung, 19.3.13, σελ. 25). Στην ουσία, επρόκειτο για ωμό εκβιασμό και ανεπίτρεπτη συμπεριφορά εκ μέρους της ΕΚΤ που αντιβαίνει στο Καταστατικό της και στην εν γένει ευρωπαϊκή νομοθεσία (βλ. άρθρο 127 παράγραφος 1 και 2 Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε συνδυασμό με το άρθρο 3 Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Μάλιστα βάση τις επίσημες δηλώσεις της ΕΚΤ, το Ευρωσύστημα (ΕΚΤ συμπεριλαμβανομένης) αποδίδει υψίστη σημασία στην αξιοπιστία, την εμπιστοσύνη, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία και ότι στις σχέσεις του με τις εθνικές αρχές έχει αναλάβει τη δέσμευση να ενεργεί απολύτως σύμφωνα με τις διατάξεις της ευρωπαϊκής Συνθήκης (βλ. Επίσημες Δηλώσεις ΕΚΤ στην επίσημη ιστοσελίδα ΕΚΤ).

Διαπιστώνουμε ότι η ανεπίσημη σύσκεψη, που ονομάζεται Eurogroup, και ο πρόεδρος της συσκέψεως αυτής, στην περίπτωση της Κύπρου υπερέβησαν κατά πολύ το ρόλο τους -διότι δεν μπορούμε να ομιλούμε καν για «αρμοδιότητες» βάση των Συνθηκών – μη σεβόμενοι τις κατά το Σύνταγμα ενός Κράτους Μέλους δημοκρατικές διαδικασίες, μη σεβόμενοι εν τέλει τις κατά τις Ευρωπαϊκές Συνθήκες διατάξεις όπου η επιβολή φορολογικών βαρών αποτελούν κατά βάσει αρμοδιότητα των Κρατών Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται ομοφωνία του Συμβουλίου των Υπουργών της Ε.Ε. (βλ. άρθρο 113 Συνθήκης Λειτουργίας Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Σύμφωνα με το ανακοινωθέν του Eurogroup της 18ης Μαρτίου 2013, μετά από την επιβολή και εφαρμογή των προαναφερόμενων δημευτικών μέτρων στις καταθέσεις, η Κύπρος θα οδηγείτο σε σύναψη μνημονίου με τον λεγόμενο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ΕΜΣ), που στην πραγματικότητα αποτελεί ένα ευρωπαϊκό ΔΝΤ, αλλά σε ακόμη πιο αυστηρή μορφή. Βάσει της Συνθήκης ΕΜΣ και το Καταστατικό του, ο ΕΜΣ δεν υπόκειται στις Ευρωπαϊκές Συνθήκες και δεν είναι υπόλογος σε θεσμούς όπως το Συμβούλιο, την Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ελεγκτικό Συνέδριο της Ε.Ε. Απόλυτος κυρίαρχος του ΕΜΣ, η Ομόσπονδη Δημοκρατία της Γερμανίας, διότι (απο)λαμβάνει το 27.14% των δικαιωμάτων ψήφου (συγκριτικά: 0.19% η Κύπρος, 2,81% η Ελλάς), η οποία και κατέχει de facto δικαίωμα βέτο σε όλες τις αποφάσεις του ΕΜΣ.

Σημειωτέον, ότι όποιο Κράτος-Μέλος αιτείται για δανειακή διευκόλυνση στον ΕΜΣ, υποχρεούτο κατά κανόνα να κάνει ανάλογο αίτημα και στο ΔΝΤ. Η Συνθήκη ΕΜΣ σε συνδυασμό με τη Συνθήκη για τη Σταθερότητα, το Συντονισμό και τη Διακυβέρνηση στην Οικονομική και Νομισματική Διακυβέρνηση που υπεγράφησαν και επικυρώθηκαν τόσο από την Κύπρο και από την Ελλάδα- θα αποτελούν το μοναδικό νομικό και οικονομικό πλαίσιο της οικονομικής πολιτικής ενός Κράτους-Μέλους υπαγόμενο στον ΕΜΣ. Εν τη πράξει σημαίνει το τέλος της οικονομικής επικυριαρχίας του Κράτους αυτού.

2. Προσβολή του θεμελιώδους δικαιώματος της ιδιοκτησίας

Ειδικότερα δε, οι ιθύνοντες του Eurogroup, της ΕΚΤ αλλά και της Επιτροπής, παραβίασαν με το πλάνο και τη στρατηγική του «κουρέματος» των καταθέσεων στην Κύπρο, το θεμελιώδες δικαίωμα της ιδιοκτησίας -διότι δεν προβλέπετο αποζημίωση έπειτα από τη ζημία του περιουσιακού στοιχείου- όπως θεσπίσθηκε και προστατεύεται από το άρθρο 17 της Χάρτας των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των Ευρωπαϊκών Συνθηκών. Το άρθρο 17 απευθύνεται τόσο στα ευρωπαϊκά όργανα και θεσμούς, όσο και στα Κράτη-Μέλη όταν εφαρμόζουν το ευρωπαϊκό δίκαιο (βλ. άρθρο 51 Χάρτας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων Ε.Ε.). Εν προκειμένω, η επιβολή του μέτρου (έστω μερικής) δήμευσης των καταθέσεων πηγάζει από ευρωπαϊκά όργανα και θεσμούς (Eurogroup, Επιτροπή, ΕΚΤ) και πρέπει να εφαρμοσθεί από ένα Κράτος-
Μέλος (Κύπρος). Συνεπάγεται ότι η ευθύνη βαρύνει κυρίως τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα που με στυγνή στρατηγική εθέλησαν να επιβάλλουν στην Κύπρο αλλά θα βαρύνει και τις κυπριακές αρχές σε περίπτωση που εφαρμόσουν το παραπάνω (γερμανικής εμπνεύσεως) μέτρο.

3. Παράνομος περιορισμός της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων

Στο πλαίσιο αυτού του στρατηγήματος, τα παραπάνω ευρωπαϊκά όργανα -με ιδιαίτερη μνεία στην ΕΚΤ- κατά παράβαση των Ευρωπαϊκών Συνθηκών εξώθησαν και επέβαλλαν στις κυπριακές τραπεζικές αρχές να μπλοκάρουν κάθε εντολή τραπεζικού εμβάσματος και μεταφορά κεφαλαίων σε Τράπεζες του εξωτερικού παραβιάζοντας κατάφωρα το άρθρο 63 της Συνθήκης Λειτουργίας Ε.Ε. που θεσπίζει και προστατεύει την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων στην Ε.Ε. (ένας από τους ουσιαστικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής έννομης τάξης) και απαγορεύει ρητά κάθε περιορισμό διακίνησης κεφαλαίων μεταξύ Κρατών-Μελών. Μάλιστα το συγκεκριμένο άρθρο δεν προβλέπει καμία εξαίρεση και καμία διακριτικότητα στα Κράτη-Μέλη, ώστε να μπορούν να λάβουν μέτρα περιοριστικά της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων μεταξύ Κρατών Μελών. Συνάγεται το συμπέρασμα ότι παράνομα η Κυπριακή Κυβέρνηση απαγόρευσε, έστω προσωρινά, την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων προς άλλα Κράτη-Μέλη.

4. Η άρνηση του Κυπριακού Κοινοβουλίου

Τη 19 Μαρτίου 2013, το Κυπριακό Κοινοβούλιο, προς έκπληξη πολλών αξιωματούχων του μορφώματος που λέγεται τώρα Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν ενέδωσε στα κελεύσματα, πιέσεις και εκβιασμούς προερχόμενοι από τους Ευρωπαίους εταίρους (sic) και ΕΚΤ, όρθωσε ανάστημα και αρνήθηκε να ψηφίσει τα μέτρα που προαποφασίστηκαν για την Κύπρο από άτυπες συσκέψεις του Eurogroup, αλλά ουσιαστικά συντεταγμένα από ορισμένες ευρωπαϊκές καγκελαρίες.

Είμεθα της άποψης ότι ορισμένα ευρωπαϊκά όργανα διέπραξαν μέγα ατόπημα στην περίπτωση της Κύπρου, θέλοντας να επιβάλλουν μέτρα και δήθεν συμφωνίες παραβιάζοντας τυπικώς και ουσιαστικώς θεμελιώδεις κανόνες της ευρωπαϊκής έννομης τάξης, όπως ο σεβασμός των αρμοδιοτήτων του Κοινοβουλίου ενός Κράτους-Μέλους, η προστασία της ιδιοκτησίας, η ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ιδιαίτερα η παράνομη συμπεριφορά της ΕΚΤ δημιουργεί εύλογα ερωτηματικά. Είναι αδιανόητο ένας ευρωπαϊκός θεσμός όπως η ΕΚΤ να απειλεί και να εκβιάζει ανοιχτά Κράτος-Μέλος με άμεση διακοπή ρευστότητας και έπειτα από την πανηγυρική άρνηση του Κοινοβουλίου του εν λόγω Κράτους η ίδια ΕΚΤ να επιβεβαιώνει την απρόσκοπτη παροχή ρευστότητας στα τραπεζικά ιδρύματα της Κύπρου (βλ. Neue Zurcher Zeitung 20.3.2013, σελ. 1). Αυτό είναι έμπρακτη απόδειξη ότι σύμφωνα με το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, η ΕΚΤ δεν έχει το δικαίωμα να διακόψει μονομερώς την παροχή ρευστότητος στο τραπεζικό σύστημα της Κύπρου. Άλλωστε, η ίδια ΕΚΤ δηλώνει επισήμως ότι στοχεύει ως αποστολή και στη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (βλ. Επίσημες δηλώσεις ΕΚΤ, ό.π. σημ.)

Βεβαίως, η παροχή ρευστότητος από την ΕΚΤ δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και διάσωση μιας μεμονωμένης τράπεζας από μία χρεοκοπία. Επ’ ουδενί δεν πρέπει όμως να γίνει αποδεκτό από ένα κυρίαρχο Κράτος-Μέλος, οι άμεσες ή έμμεσες απειλές προερχόμενες από θεσμικά αναρμόδια όργανα ή αξιωματούχους για διακοπή παροχή ρευστότητος από την ΕΚΤ, να αποτελέσει εν τέλει την πραγματική αίτια για τη χρεοκοπία μίας τράπεζας.

Το ιδιαίτερο της συγκεκριμένης υπόθεσης είναι ότι με τα επιβληθέντα μέτρα και (παράνομες) συμπεριφορές από τα παραπάνω αναφερόμενα ευρωπαϊκά όργανα, στα τελευταία αναλογεί και το μέγιστο μέρος της ευθύνης για ενδεχομένη κατάρρευση ορισμένων πιστωτικών ιδρυμάτων στην Κύπρο.

Πέραν των παραπάνω, πριν την υπογραφή επώδυνων για τη χώρα μας μνημονίων και δανειακών συμβάσεων, που ορίζονται στην πραγματικότητα εκτός των ευρωπαϊκών θεσμών, η εκάστοτε Ελληνική Κυβέρνηση είχε και έχει καθήκον να εκμεταλλευθεί με σθένος και χωρίς φοβίες τις ισχύουσες Ευρωπαϊκές Συνθήκες, στις οποίες ακόμη και η ΕΚΤ υπόκειται. Η παροχή ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα ενός Κράτους-Μέλους είναι υποχρέωση που απορρέει απευθείας από τις Ευρωπαϊκές Συνθήκες και τούτο δεν (πρέπει να) επηρεάζεται εν τέλει από κανένα ανακοινωθέν μίας άτυπης σύσκεψης Υπουργών όπως είναι το Eurogroup, αλλά ούτε και από απαράδεκτα ανεπίσημα τελεσίγραφα ορισμένων ευρωπαϊκών καγκελαριών -των οποίων συμπεριφορών και πράξεις μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να χαρακτηριστούν λίαν επιεικώς ως εχθρικές ενέργειες- που ενθυμίζουν καταστάσεις και ξυπνούν μνήμες (ενός ζοφερού ευρωπαϊκού) παρελθόντος.

* Ο κ. Μιχάλης Ν. Μ
ιτζικός είναι δικηγόρος AVOCAT AU BARREAU DE GENEVE LL.M (LAUSANNE) LL.M (GENÈVE – HEI)

Μπορεί επίσης να σας αρέσει